Проблема толерантности в религиознофилософской и социально-политической мысли Речи Посполитой второй половины XVI - первой половины XVII в.
Ключевые слова:
контрреформация, Брестская церковная уния, Варшавская конфедерация, католицизм, православие, протестантизм, религиозно-философская мысль, реформация, социально-политическая мысль, толерантностьАннотация
Статья посвящена анализу проблемы толерантности в рамках различных конфессиональных направлений религиозно-философской и социально-политической мысли Речи Посполитой во второй половине XVI - первой половине XVII в. Общим для них выступает инструментальное отношение к ценности феномена толерантности. Отличительной чертой является более высокий уровень признания значимости толерантности по сравнению с подходами в конфессиональных дискурсах других европейских стран, что можно объяснить спецификой социально-политической ситуации в Речи Посполитой, характеризовавшейся юридическим закреплением принципа религиозной терпимости.Скачивания
Библиографические ссылки
Brückner A. Różnowiercy polscy: Szkice obyczajowe i literackie. Warszawa, 1962
Czapska M. Polemika religijna pierwszego okresu reformacji w Polsce // Reformacja w Polsce. R.V. 1928. № 19. S. 1-51
Finkel L. Konfessya podana przez posłów na sejmie Piotrkowskim w r. 1555 // Kwartalnik Historyczny. R.X. 1896. Z. II. S. 257-285
Grabowski T. Literatura luterská w Polsce wieku XVI: 1530-1630. Poznań, 1920
Grabowski T. Z dziejów literatury kalwińskiej w Polsce (1550-1650). Kraków, 1906
Halecki O. Zgoda Sandomierska 1570 r. Jej geneza i znaczenie w dziejach Reformacji polskiej za Zygmunta Augusta. Warszawa; Kraków, 1915
Śmietana A. Zabiegi protestantów polskich o uzyskanie równouprawnienia przed śmiercią Zygmunta Augusta // Przegląd Historyczny. Т. XIX. 1915. Z. 1. S. 275-294.
Жукович П. Кардинал Гозий и Польская Церковь его времени. СПб., 1882
Любович Н.Н. История Реформации в Польше: Кальвинисты и антитринитарии (по неизданным источникам). Варшава, 1883.
Lehmann J. Konfesja Sandomierska na tle innych konfesji w Polsce XVI wieku. Warszawa, 1937.
Jergensen K.E.J. Öukumenische Besterbungen unter den polnischen Protestanten bis zum Jahre 1645. Kiabenhavn, 1942.
Augustyniak U. Non de fide, sed de securitate paeis // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. T. XLIV. 2000. S. 71-89
Byliński J. Marcin Broniewski - trybun szlachty wielkopolskiejw czasach Zygmunta III. Wrocław, 1994
Gmiterek H. Bracia czescy a kalwini w Rzeczypospolitej: Połowa XVI - połowa XVII wieku. Lublin, 1987
Kempa T. Wobec kontrreformacji: Protestanci i prawosławni w obronie swobód wyznaniowych w Rzeczypospolitej w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku. T oruń, 2007
Komiko M. Klejnot swobodnego sumienia: Polemika wokół Konfederacji Warszawskiej w latach 1573-1658. Warszawa, 1974
Kosman M. Protestanci i kontrreformacja: Z dziejów tolerancji Rzeczypospolitej XVI-XVII wieku. Wrocław; Warszawa, Kraków; Gdańsk, 1978
Maciuszko J.T. Konfederacja Warszawska 1573 r. Geneza, pierwsze lata obowiązywania. Warszawa, 1984
Ogonowski Z. Z zagadnień tolerancji w Polsce XVII wieku. Warszawa, 1958
Pirożyński J. Sejm Warszawski r. 1570 // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego: Prace Historyczne. Z. 36. 1972
Sobociński W. Elementy tolerancji i nietolerancji religijnej w doktrynie Jakuba Przyłuskiego //Ksiąga pamiątkowa ku czci Konstantego Grzybowskiego. Kraków, 1971. S. 207-217
Tazbir J. Dzieje polskiej tolerancji. Warszawa, 1973; Tazbir J. Państwo bez stosów. Warszawa, 1961
Tyne S. Slążak Ulryk Schober, konrektor i działacz kulturalny Toruński (1559-1598). Kraków; Wrocław; Warszawa, 1960
Wojak T. Uwagi o tolerancji w Polsce na tle polemiki wyznaniowej w XVI wieku //Wkład protestantuzmu do kultury polskiej. Warszawa, 1970. S. 44-97.
Ogonowski Z. Z Zagadnień tolerancji w Polsce XVII wieku.. S. 110-132.
TazbirJ. Dzieje polskiej tolerancji.. S. 99-107
Tazbir J. Państwo bez stosów.. S. 193-198
TazbirJ. Reformacja w Polsce.. S. 201-233.
Komiko M. Klejnot swobodnego sumienia.. S. 28-144.
Bidlo J. Udział Jednoty Bratrskiej w walce o proces i egzekucję konfederacji Warszawskiej // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. T. XXII. 1977. S. 159-175
Tichy J. Dwa pisemka ulotne o sytuacji polskiego protestantyzmu w dwudziestych latach XVII wieku // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. T. V. 1962. S. 173-184.
Дзяржаўнасць i права Беларусi ca старажытных часоў да канца XVI ст. Ч. IV: Палiтычная i прававая думка Беларусi XVI-XVII ст.ст. / саст. С.А. Падокшын, С.Ф. Сокал. Мн., 1999
Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии: избран, произведения XVI - начала XIX в. Мн., 1962.
Очерки истории философской и социологической мысли Белоруссии (до 1917 г.) / редколл.: К.П. Буслов и др. Мн., 1973
Падокшын СЛ. Беларуская думка ў кантэксце гiсторыi i культуры. Мн., 2003
Сокол С.Ф. Политическая и правовая мысль Белоруссии XVI - первой половины XVII в. Мн., 1984
Шалькевiч В.Ф. Гiсторыя палiтычнай i прававой думкi Беларусi. Мн, 2002.
Calmnusl. О zwierzchności świeckiej według Pisma Świętego opisanie. [Kraków], 1599. S. 4.
Лютер М. О светской власти // Лютер М. Избран, произведения М.; СПб., 1994. С. 146-147. 13 Там же. С. 147-149,152.
Кальвин Ж. Наставление в христианской вере. Т. 2. Кн. 3. М., 1998. С. 294.
Ogonowski Z. Z zagadnień tolerancji w Polsce XVII wieku... S. 153
Völker K. Toleranz und Intoleranz im Zeitalter der Reformation. Leipzig, 1912. S. 81-94.
Calmnus I. O zwierzchności świeckiej według Pisma Świętego opisanie... S. 4.
Lehmann, J. Konfesja Sandomierska na tle innych konfesji w Polsce XVI wieku.. S. 293.
Ogonowski Z. Z Zagadnień tolerancji w Polsce XVII wieku.. S. 189-190.
Gaivinus I. O zwierzchności świeckiej według Pisma Świętego opisanie. S. 29.
Dzienniki sejmów walnych koronnych za panowania Zygmunta Augusta króla polskiego, W.X. Litewskiego 1555-1558 \ Piotrkowie złożonych / wyd. br. Lubomirskich. Kraków, 1869. S. 11-12.
Zakrzewski W. Powstanie i wzrost reformacji w Polsce: 1520-1572. S. 246.
Dzienniki sejmów walnych koronnych za panowania Zygmunta Augusta króla polskiego, W.X. Litewskiego 1555-1558 v Piotrkowie złożonych.. S. 15-16.
Diariusz sejmu walnego Warszawskiego z roku 1556/7 / wyd., wstęp S. Bodniaka. Kórnik, 1939. S. 30.
Krowicki M. Obrona nauki prawdziwej. Piňczov 1560. К. [8]
Lutomirski S. Confessio, to jest wyznanie wiary. Królewiec, 1566. K. d3-d4
Lehmann J. Konfesja Sandomierska na tle innyc konfesji w Polsce XVI wieku.. S. 293-296.
Dwa listy łacińskie A. Lipomana i M. Radziwiłła / przekł. M. Reja; wyd. z pierwodruku 1559 г. I. Chrzanowski. Warszawa, 1905. S. 22,32
Kmzmcki M. Chrześcijańskie a żałobliwe napominanie / oprać. B. Otwinowska i J. Tazbir. Warszawa, 1969. S. 9-13
Wawrzyniec z Przasnysza. Nauka o prawdziwej у o fałszywey pokucie.. [Pińczów], 1559. Przedmowa.
Sobociński W. Elementy tolerancji i nietolerancji religijnej w doktrynie Jakuba Przyłuskiego.. S. 209.
Krowicki M. Chrześcijańskie a żałobliwe napominanie.. S. 11-12
Krowicki M. Obrona nauki prawdziwej.. K. [4].
Samicki S. O uznaniu Pana Boga wszechmogącego troje kazania. Kraków, 1564. K. a2.
Łaski J. Forma i całkowity porządek kościelnego posługiwania / przetłum. z łac. T. Płóciennik; przedmowa; pod red. J. Maciuszko. Warszawa, 2004. S. 50.
Łaski /. Listy trzy wielce czytania godne o dobrym i prawidłowym sposobie urządzenia Koścoiłów / przetłum. z łac. T. Płóciennik. Warszawa, 2003. S. 75-78, 84-88.
Kowalska H. Działalność reformatorska Jana Łaskiego w Polsce 1556-1560.. S. 41.
Akta synodów różnowierczych w Polsce. T. II (1560-1570) / oprać. M. Sypayłło. Warszawa, 1972. S. 101,104.
Konfesja Sandomierska / transkrypcja i komentarz językowy K. Długosz-Kurczabowej; pod red. W. Kriegseisena. Warszawa, 1995. S. 236-238.
Pirożyński J. Sejm Warszawski r. 1570.. S. 33-35
Śmietana A. Zabiegi protestantów polskich o uzyskanie równouprawnienia przed śmiercią Zygmunta Augusta.. S. 284-288.
Krowicki М. Chrześcijańskie a żałobliwe napominanie. S. 16-17.
Krótki respons na Dyskurs przeciwko konfederacyjej przedrukowany, [po 1607] //Korolko M. Klejnot swobodnego sumienia: Polemika wokół Konfederacji Warszawskiej w latach 1573-1658. Warszawa, 1974. S. 381-382
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej teraz pod sejmem krakowskim wydanemu, w której jest jasne okazanie, że ewanjelicy konfederacyjej się upominając nie żadnej inszej rzeczy żądają i pragną, jedno samego pokoju [1595] // Ibid. S. 269-270
Oliwka pokój niosąca posłana do jaśnie wielmożnego pana Adama Gorajskiego z Goraja od pewnego przyjaciela I.C.M. 1597 //Ibid. S. 337-338,355
Przestroga i obrona do wszytkich obywatelów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego uczyniona imieniem wszytkich ewanjelików w tej szyrokiej Koronie zamykających się, ku oczyścieniu ich niewinności i potwarzy zniesieniu służąca, naprzeciwko tym wszytkim, którzy Proces z konfederacyją, pokój pospolity warującą, dla prywaty swej nierychło się ozwawszy umorzyć i zniszczyć usiłują. 1597 // Ibid. S. 324-325
Respons krótki na Deklaracyją nowego prawa konfederacyjej. 1615 //Ibid. S. 403,410
Respons w porywczą dany na Upominanie do ewangelików o zburzeniu zboru Krakowskiego i na Przestrogę do katolików od kogoś uczynioną w roku 1592//Ibid. S. 228-229.
Gliczner E. Appellatia która się popiera у z nowu wywodzi obrona dołożona confederatiey Kroliuestwa Polskiego, z okazaniem., że euangelicy auspurskiey confessiey.. wszędzie w państwie korony Polskiej.. słusznie.. nauk Euangelii Christusowej uczą.. Kroliewec, 1598. K. 17-27.
Przestroga i obrona do wszytkich obywatelów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego.. S. 323.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 282-283; Respons w porywczą dany.. S. 219-221,223-335, 239, 242.
Anonim [W obronie pokoju między różniącymi w wierze] // Filozofia i mysi społeczna XVII wieku: 700 lat mysli polskiej. Cz. 1. Warszawa, 1979. S. 488
Grzegorz z Żarnowca. Postilla abo wykłady ewanielij niedzielnych i świąt uroczystych..: 1580,1597. B.m.dr., 1864. S. XXVIII-XXXI
Niemojewski J. Apologia to jest dowody i obrona konfesjej kościołów polskich. Kraków, 1572. S. 722-731
Przestroga i obrona do wszytkich obywatelów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego.. S. 326-327
Respons w porywczą dany.. S. 233,249.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 275.
Gilowski P. Traktat albo krótkie okazanie o wierzeprawdziwej. B.m.dr., między 1580-1587. S. 44.
Niemojewski J. Apologia.. S. 73-84.
Anonim.. S. 488-489.
Respons w porywczą dany.. S. 225.
Oliwka pokój niosąca.. S. 351.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 276.
O przyczynach i środkach zaradczych przeciw waśniom i niesnaskom w sprawach religii. 1596 // Korolko M. Klejnot swobodnego sumienia: Polemika wokół Konfederacji Warszawskiej w latach 1573-1658. S. 299-302.
Gliczner E. Appellatia.. K. 15. Grzegorz z Żarnowca. Postilla.. S. 109
Krótki respons na Dyskurs przeciwko konfederacyjej.. S. 384-385
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 281
Oliwka pokój niosąca.. S. 350.
Oliwka pokój niosąca.. S. 353
Prażmowski A. O kościele Bożym i o znakach jego. Królewiec, 1585. S. 4.
Akta synodów różnowierczych w Polsce. T. III (Małopolska 1571-1632) / oprać. M. Sypayłło. Warszawa, 1983. S. 1
Akta synodów różnowierczych w Polsce. T. IV (Wielkopolska 1569-1632) / oprać. M. Sypayłło. Warszawa, 1997. S. 46-47.
Anonim.. S. 477, 480-481
Zbiór wileński ewanielicki, przez rzymskie katoliki burzony, mordowany, palony // Kosman M. Protestanci i kontrreformacja: Z dziejów tolerancji Rzeczypospolitej XVI-XVII wieku. Wrocław; Warszawa; Kraków; Gdańsk, 1978. S. 150-151,160.
Krótki respons na Dyskurs przeciwko konfederacyjej.. S. 386; Respons w porywczą dany.. S. 236.
Wièner H. «Aby się nowokrzczeństwo nie szerzyło»: Katolicy - dysidenci - arianie w dobie bezkrólewia 1632 i 1648 // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. T. XXIV. 1979. S. 102-105.
Prażmowski A. O kościele Bożym i o znakach jego. Królewiec, 1585. S. 72-76.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 270
Przestroga i obrona do wszytkich obywatelów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego.. S. 320
Respons w porywczą dany.. S. 236-237
Zbiór wileński ewanielicki.. S. 152.
Respons krótki na Deklaracyją nowego prawa konfederacyjej: 1615 // Korolko M. Klejnot swobodnego sumienia. Polemika wokół Konfederacji Warszawskiej w latach 1573-1658. S. 408.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 278
Oliwka pokój niosąca.. S. 352
Respons w porywczą dany.. S. 232.
Krótki respons na Dyskurs przeciwko konfederacyjej.. S. 375-376.
Obrona przeciw procesowi konfederacyjej.. S. 280.
Głiczner E. Appellatia.. K. 34
Krótki respons na Dyskurs przeciwko konfederacyjej.. S. 376
Respons w porywczą dany.. S.243-246
Zbiór wileński ewanielicki.. S. 157.
Oliwka pokój niosąca.. S. 348
Tync S. Slążak Ulryk Schober.. S. 214.
Radziwill S.A. Pamiętnik o dziejach w Polsce. Т. 1:1632-1636.
Волян А. Пра дзяржаўнага мужа i яго асабiстыя дабрачыннасцi // Спадчына. 1991. № 6. С. 337-338.
Kempfi A. Frycz a Wolan: Zapomniana karta recepcji Frycza w Polsce // Andrzej Frycz Modrzewski i problemy kultury Odrodzenia / praca zbiorowa pod red. T. Bieńkowskiego. Wrocław; Warszawa; Kraków; Gdańsk, 1974. S. 204.
Respons w porywczą dany.. S. 236.
Tync S. Slążak Ulryk Schober.. S. 214.
Radziwill S.A. Pamiętnik o dziejach w Polsce. T. 1. S. 125-128.
Опубликован
Выпуск
Раздел
Как цитировать
Коды статьи
- EDN PFCMIR
- Тип статьи (РИНЦ) Научная статья (Научная статья)
